strojesigrid / TKANINY  

TKANINY I DZIANINY

 

uwaga: zapis bibliograficzny podaje przede wszystkim  źródło ilustracji

informacje sa systematycznie uzupełniane- proszę o cierpliwość.

Niniejszy dział poświęcony jest gromadzeniu  informacji na temat materiałów używanych do wykonywania odzieży, szczególnie we wczesnym Średniowieczu. Przedstawione zostaną sploty, wzory i kolory używane w dawnych wiekach- w miarę mozliwości ich datowanie bedzie opierało się na datach bezwzględnych. Kiedy tylko bedzie taka możliwość zostana przedstawione, obok ilustracji zabytku także współczesne próbki takiego charakteru. Całość zostanie wzbogacona o graficzne schematy wzorów i wątków.

 

 ŚCIEG IGŁOWY

Dzianina wykonywana igłą, spotykana jest na wielu stanowiskach  w Europie. W miejscowości Alse More na Gotlandii znaleziono rękawicę datowaną na początek naszej ery. Z wieków nastepnych pochodza znaleziska z Danii, Finlandii, Polski, Rosji, Niemiec i Francji  oraz  krajów bałtyjskich i in. Jeden z najmłodszych zabytków to znaleziona  w szweckim Lundzie rekawica datowana na XIV wiek. Technika po dzień dzisiejszy stosowana jest w Szwecji. Poniżej wybór zabytków tego rodzaju.

*

Jeden z dziewięciu  znalezionych w materiale tekstylnym w Nowogrodzie Wielkim fragmentów wykonanych ściegiem igłowym. Fragment oznaczony numerem N58/2868 został wykonany z najgorszego gatunku wełny, bardzo grubej ( w porównaniu z przędzą innych tkanin) i nierównej.  Reprezentuje typ IIa wg M.Hald, którego graficzne przedstawienie znajduje sie ponieżej. Na podstawie schematu wykonałam dwa fragmenty splotu igłowego- jeden w kształcie nieregularnym, drugi w postaci kółka. To pierwsze wykonane przez nas fragmenty ściegu igłowego, więc będzie coraz lepiej.

fragment z Nowogrodu Wielkiego nr N 58/2868

typ IIa ściegu igłowego wg M.Hald

schemat wykonania ściegu igłowego typu II a wg M.Hald  w teorii...

... i praktyce.

literatura: A.Nahlik, Tkaniny wełaniane Nowogrodu Wielkiego X-XV wieku, Wrocław, 1964, ryc.18 a-h.

Skarpeta z Yorku jest kolejnym przykładem zastosowania ściegu igłowego. Zabytek nr w publikacji 1309) został odkryty w czasie wykopalisk na Coppergate 16-22, w miejscu istnienia osady wielokulturowej, w warstwie z czasów  Anglosaskich i wikińskich, datowanej na lata ok. 930-ok.975. Możliwe, że jest to pierwszy poświadczony  wyrób igłowy   ludności miejscowej we wczesnym średniowieczu. Z innych rejonów Wysp Brytyjskich znane są pojedyncze przykłady  znajdowane jednak albo w szerokim kontekście chronologicznym, lub na stanowiskach ludów przybywających na Wyspy, np odkryte w trakcie wykopalisk w wieku XVIII   wczesnośredniowieczne cmentarzysko Duńczyków z Ingleby, Derbyshire.

Skarpeta z Yorku po konserwacji miała wymiary: dł. stopy 26 cm , wykonana jest z wełny, najprawdopodobniej na miejscu.

 

 

 

zabytek przed i po konserwacji, oraz zbliżenie (poniżej)

 

 

 

Literatura: P.Walton, Textiles, Cordage and Raw Fibre from 16-22 Coppergate, The Archaeology of York, 17/5, York, 1989, rys. 140, 142, Tabl. XXII

Do pewnego momentu wydawało się, ze znaleziona na st. 1 w Gdańsku, na terenie słowiańskiej osady rybackiej w domu nr 42, rękawica jest wykonana szydełkiem. Dokładna analiza pozwoliła jednak zaliczyć zabytek do wyrobów igłowych. Wykonano ją z wełny o grubości 0,5 cm metodą dorabiania kolejnych taśm do taśmy biegnącej wokół nadgarstka. Jest to rekawica z jednym palcem, bardzo zniszczona, zimowa, wykonana najprawdopodobniej na miejscu- znaleziono na stanowisku dosyć dużo igieł kościanych z uszkiem w które można nawlec tak grubą przędzę. Zabytek można datować na koniec XII lub początek XIII wieku, najbliższe analogie wg publikacji to rękawice z Finlandii i zachodniej Islandii.

Literatura: j.Kamińska, A.Nahlik, Włokiennictwo gdańskie w X-XIII wieku, Acta Archaeologica Universitatis Lodziensis, nr 6, 1958, s.106, ryc. 50 a (foto zabytku)  i 50 b (schemat ściegu)

*

 TKANINY

 splot płócienny

Prezentowane poniżej współczesne tkaniny wełniane i lniane wykonane w splocie póóciennym, najbardziej popularnym w każdej epoce historycznej i archeologicznej. 

 

Splot płócienny wśród tkanin z wykopalisk w Yorku na 16-22 Coppergate, reprezentuje m.in. fragment wełnianego materiału, w publikacji oznaczony nr 1259. Zachowany jest w trzech fragmentach, z których największy ma wymiary  ok. 14 x 9 cm. Dwa z fragmentów są zszyte i podwinięte sposobem przedstawionym na schemacie poniżej. Zabytek znaleziono na terenie osady Anglosaskiej i wikińskiej, w warstwach datowanych na poł. IX- Kon. IX/pocz. X wieku.

 

 

 

 

Literatura: P.Walton, Textiles, Cordage and Raw Fibre from 16-22 Coppergate, The Archaeology of York, 17/5, York, 1989, rys.  168 d, f,  Tabl. XVIIa

 

 

Tkaniny wykonane z surowców roślinnych zachowują się daleko gorzej od wełnianych. Jednym z przykładów tkaniny lnianej o splocie płóciennym z Yorku, stanowiska 16-22 Coppergate jest zabytek o nr1390. Zachowana jest w licznych fragmentach, największy z nich ma ok. 16x9 cm. Datowany jest na ok. 975 r. - pierwszą połowę XI wieku, znaleziony na terenie osady Anglosaskiej i wikińskiej. Sądząc po charakterze i sposobie zszycia fragmentów, mogła to być część odzieży. Fragmenty jednej grupy maja układ tuby, możliwe że plisowanej (rekaw?) natomiast kilka innych jest zszytych w taki sposób, jak łączono materiał na koszuli z Viborg (Dania, IX wiek). Autorka jednak podkreśla, ze stan zachowania nie pozwala na żadne wiążące rekonstrukcje odzieży opartej na tym zespole.

 

 

Literatura: P.Walton, Textiles, Cordage and Raw Fibre from 16-22 Coppergate, The Archaeology of York, 17/5, York, 1989, ,rys. 144, Tabl. XXIV

 

 splot rządkowy

Fragment tkaniny  znalezionej na stanowisku 4 na Wolinie, w warstwie XVIIIb reprezentuje tkaniny specjalne wykonane splotem rzadkowym 2/2. Materiał wełniany o gęstości splotu 4 nici na cm został w czasie tkania wzbogacony o długie kosmyki wełny, umieszczane w odstępach co drugi wątek. Powstała tkanina ze sztucznie wydobytym włosiem, które układajac się kosmykami w dół, nie pozwalało na swobodne ściekanie wody, tym samym zapewniając nieprzemaklaność odzieży z tej tkaniny wykonanej. ten fragment materiału został, jak i warstwa z której pochodzi, datowany na drugą połowe IX wieku. Najbliższą analogią jest podobna tkanina z grobu 736 z Birki (wykonana jednak w splocie płóciennym), a także wczesnośredniowieczna tkanina z Kildonau, Ilse of Eigg (także w splocie płóciennym). Dalsze analogie to materiał użyty do szycia koszuli z Rogart (kosmyki runa tkane były tam wzdłuż osnowy). warto tez dodac, ze włochaty płaszcz, tzw. "guba" został zidentyfikowany na wyobrażeniu pasterza z fresku w Sobczanach (d.Jugosławia) z XIII w, podobne płaszcze poświadczone są dla Irlandii w XVI-XVII wieku.

 

literatura: A.Nahlik, Tkaniny wykoapliskowe z wczesnośredniowiecznego Wolina, Materiały zachodnio-pomorskie, T.V, s. 257 i nn, rys. 8 i 8a

Tkaninę wełniną w splocie rządkowym 2/2 także zaopatrzoną w dowiązane nici znaleziono w grobie 46 w miejscowości Schrimenitz, Kr.Oschatz (Niemcy). Wspomniany grób zawierać miał ciało Slowianina. Od stóp do głowy owinięto zwłoki omawianą tkaniną- był to zatem materiał pełniący wtórnie funkcje całunu- pierwotnie być może płaszcza lub derki/koca. Znalezione fragmenty są bardzo małe, największy ma około 40x40 cm.  Zabytek datowano na XII wiek.  Styl wiązania został zaliczony do splotu tureckiego (smyrneńskiego) inaczej zwanego Ghiordes.

Równiez w grobie 46 zidentyfikowano drugą tkaninę- była to materia utkana w splocie rządkowym 2/2 z wełny znacznie cieńszej niż włochacz. Została zinterpretowana jako brzegowy fragment ubrania.  

włochacz

   

fragment stroju 

 

literatura: W.Stahl, Slawische Textilfunde vom Graberfeld in Schirmenitz, Kr.Oschatz, Arbeits- u. Forschungsber. z. sachs. Bodendenkmalpflege, T.22, 1977, s. 97 i nn, rys. 1- 4 włochacz, rys. 5- fragment stroju.

 tkaniny zdobione stemplami

Ten specjany typ tkanin reprezentują trzy fragmenty znalezione w kurhanach, oznaczony nr 1 nad rzeką Roś, nr 2 i 3 w dawnej guberni czernihowskiej. Autorka opracowania podaje, iż zdobione zostały stemplem wyrzeźbionym w drewnie, pokrytym farbą. Obecnie wszystkie tkaniny, pod wpływem kwasów humusowych, przybrały barwe brunatną. Wszystkie tkaniny pochodza z badń .D.J.Samokwasowa w poczatkach XX wieku. Opisywane zabytki sa ewenementem, do czasu ich opublikowania znano stemplowane tkaniny z terenów b. ZSRR  dopiero z XVI i XVII wieku.

Tkanina oznaczona rys. 1a pochodzi z kurhanu  (kurhan B w guberni kijowskiej, w okolicach Rossawy nad rzeką Roś) gdzie pochowany został koczownik (Bułgar?). Pochówek datowano na X-XI wiek. Wymiary fragmentu to 19x8 cm, jest to tkanina szelkowa w splocie diagonalnym. Materiał jest wyrobem obcym, najprawdopodobniej irńskim, lub szerzej- azjatyckim, skąd mógł być przywieziony jako trofeum wojenne. Prawdopodobnie słowianie wschodni właśnie za pośrednictwem koczowników poznali technikę stemplowania tkanin, i dostosowali ja do swoich potrzeb. Jako analogie dla tego motywu podaje sie wzór pomiedzy kręgami z palmetami wyobrazony na stroju kniaziówny Anastazji na fresku w Sofijskim soborze w Kijowie rys.1 b (XI wiek)

 

  rys.1 a, b

 Do typu stemplowanych tkanin miejscowych należy także tkanina oznaczona tutaj nr 2 a. Pochodzi ona z kurhanu znajdującego się koło wsi Liewinki nad rzeką Babinica, zawierajcego pochówek wschodniosłowiański, datowany na XI-XII wiek. Fragment wełny o splocie płóciennym ma wymiary 20 x 7 cm. Jak podkreśla autorka opracowania jest on niezbyt dobrej jakości, "domowej roboty" o czym świadczy m.in wykorzystanie do tkania grubej przędzy i stosunkowo małęj gestości splotu (12x15 nitek na cm). Warto też dodać, że we wspomnianym kurhanie znaleziono  znaczną ilość drewnianych przedmiotów ozdobionych  rzeźbionymi motywami, stąd tez przypuszczenie że ta grupa ludności była w stanie wykonać także stemple niezbędne do zdobienia materiału. Wzór o "charakterze bizantyjskim" został wykonany czarną farbą, możliwe że inspiracja dla wykonawcy była wizyta w wiekszym ośrodku osadniczym- już bowiem od X wieku istnieje w Kijowie cerkiew Dziesietna, której mozaiki mają tak charakterystyczny motyw (rys. 3 b). Bliższą analogią jest jednak wzór na odzieży kniaziówny Anny wyobrażonej w Sofijskim Soborze rys. 2 b (XI wiek). Na podstawie podanych analogii pokuszono się o zrekonstruowanie wiekszej partii tkaniny (rys. 2 c)

 

  rys. 2 a, b

rys. 2 c

Ostatnim z omawianych tu wczesnośredniowiecznych fragmentów stemplowanych jest tkanina z kurhanu z XI-XII wieku, także ze wsi Liewinki (rys. 3)(niestety autorka nie podaje czy z tego samego co powyższy). Fragment o wymiarach 12 x 9 cm, wykazuje podobne cechy, jak ten oznaczony nr 2. Wełna jest miernej jakości, gestość splotu niewielka( 11x18 nitek na cm). Wzór wybito czarną farbą. Wspomniane powyżej przesłanki pozwalają i ten fragment zaliczyć do wyrobów lokalnych, możliwe że dzięki takiej samej inspiracji (mozaiki jednej z istniejacych wówczas w Kijowie cerkwii, np cerkwi Dziesiętnej z X wieku) wybrano także wzór, którego rekonstrukcja zostaje zamieszczona poniżej (rys. 3 c).

 

rys. 3 a, b

rys. 3 c

literatura: L.J.Jakunina,  O triech kurgannych tkaniach, Trudy Gosudarstwiennowo Istoriczieskowo Muzieja, T.11. Moskwa, 1940, s. 140 inn, rys. 1-6.

 

 tkaniny jedwabne

Niewielki fragment tkaniny jedwabnej został odkryty w trakcie badań wykopaliskowych st. 4 na Wolinie, w warstwie XVIII, datowanej na drugą połowę IX wieku. Do jej wykonania użyto tzw. techniki splotowej z zastosowaniem dwóch osnów (figurową oraz wiążącą) i trzech wątków. Gęstość splotu to 17 nici na 1 cm dla osnów, oraz 22 nici na 1 cm dla każdego z wątków. Linie ornamentu wykonane zostały jednym z wątków, obecnie koloru brązowego, tło zaś ma teraz barwę żółtą. Tkanina jest importem albo z ośrodków bizantyjskich, lub perskich. Większe prawdopodobieństwo dla pochodzenia perskiego uznaje się na podstawie ornamentu.

 

 

 

Literatura: A.Nahlik, Tkaniny wykopaliskowe z wczesnośredniowiecznego Wolina, Materiały Zachodnio-pomorskie, T.V, 1959, s. 257 i nn, ryc. 9 i 9a   

 

W Yorku, na stanowisku 16-22 Coppergate został znaleziony mały woreczek (w publikacji nr 1408) o wymiarach 3,3 cm x 2,5 cm x 3 cm, wykonany z jedwabnej przędzy, ozdobiony haftem. Tkanina została wykonana w technice samitum,  używanej wówczas na Bliskim Wschodzie ( w XII wieku także na południu Europy), takie materiały znajdowane sa także na innych stanowiskach wczesnośredniowiecznej Europy, także Polski. Datowanie warstwy w której zabytek odkryto to ok. 975 rok do  poł. XI wieku, jest to teren osady zamieszkałej przez Anglosasów i wikingów. Woreczek został zszyty jedwabną nitką, obecnie ma   kolor różowy- pierwotnie jednak był prawdopodobnie intensywnie czerwony, badania chemiczne pozwoliły ustalić, że do farbowania użyto kermesa. Jedna ze stron została ozdobiona wyszytym motywem krzyża- pozwala to domniemywać, ze przechowywano w środku relikwie jakiegoś świętego. Bardzo bliska analogią jest tzw. Bursa św. Willibrorda z Utrechtu wysokości 3,5 cm w której do tej pory znajdują się drobne ludzkie kości. Bursa wykonana została z kawałka krajki tabliczkowej ze złotą nitką.

Woreczek z Yorku został wykonany raczej na miejscu z kawałka importowanej tkaniny. Dzięki jego dobremu stanowi zachowania, udaje się także zaobserwować ściegi użyte do jego zszycia- jest to okrętka oraz fastryga.

 

 

 

 

 

 

 

splot tkaniny jedwabnej wykorzystanej do uszycia woreczka

 

Literatura P.Walton, Textiles, Cordage and Raw Fibre from 16-22 Coppergate, The Archaeology of York, York, 19989 rys. 156, tabl. XXVIIa

 

 

 krajki

zobacz też gotowe współczesne krajki  wykonane w Faktorii Złoty Wołos na www.krajki.republika.pl

 

Na cmentarzysku w Grucznie (st.1) wśród kilkuset interesujących zabytków znaleziono także pozostałości tekstyliów. W grobie kobiecym, słowiańskim, nr 247 została odkryta krajka długości 44 cm, użyta jako opaska. Krajka wykonana została z lnu i srebrnej nici. Wzór ze srebrnej nici to ukośne paski, natomiast w centralnej części znajduje się motyw zgeometryzowanego zwierzęcia. Według publikacji krajka jest importem (nie podano rejonu). Datowanie: cmentarz używano od połowy XI do 2 połowy XIII wieku, przewagę stanowią pochówki XII wieczne. Dopiero dotarcie do opracowania naukowego pozwoli mi na sprecyzowanie dat dotyczących tego zabytku.

Literatura: L. Boguwolski, L.Hyss, Biżuteria średniowieczna z cmentarzyska w Grucznie, Grudziądz, 2005 r, rys.21, Tabl.XI

 

 

 

 

 

 Kolejną krajką z tego samego cmentarza (Gruczno, stanowisko 1) jest krajka jedwabna ze złotą nicią. Odkryta została w grobie kobiecym  921 (podobnie jak powyżej, więcej informacji zamieszczę po dotarciu do opracowania naukowego stanowiska). Surowiec jedwabny występuje tu w postaci nieskręconej przędzy. Złota nic tworzy ornament przedstawiony na rekonstrukcji poniżej. Tkanina pochodzi albo z południa Europy lub z Bizancjum, wg autorów mogła być użyta albo jako opaska na głowę albo jako obszycie szaty. Datowanie: cmentarz używano od połowy XI do 2 połowy XIII wieku, przewagę stanowią pochówki XII wieczne

Literatura: L. Boguwolski, L.Hyss, Biżuteria średniowieczna z cmentarzyska w Grucznie, Grudziądz, 2005 r., Tabl.XI

 

 

Krajka jedwabna ze złotą nicią została znaleziona także na cmentarzysku w Kałdusie st.1 w czasie badań w 1998 roku. Zabytek został odkryty w grobie kobiecym nr 90/98, był to prawdopodobnie grób Słowianki. Świadczy o tym między innymi fakt obecności kabłączków skroniowych bezpośrednio przy krajce- co prawda nici mocujące się nie zachowały, jednak możemy sadzić, że kabłączki były do niej przyszyte.

Krajka zachowała się w trzech fragmentach dł. 14,7 cm, 11,8 cm, 11,4 cm i maksymalnej uchwyconej szerokości 2,1 cm. Wykonana została w technice samitum z dwiema osnowami i dwoma wątkami, z wykorzystaniem techniki tkania tabliczkowego (w celu stworzenia dwóch karbów przy brzegach tkaniny). Nic ze złotą owijką tworzyła linie ukośne oraz 3 elementy   dwa stylizowane skrzydła motyli oraz jeden   w kształcie litery H.  Krajka jest importem, najprawdopodobniej z kręgu śródziemnomorskiego. Jest też na razie znaleziskiem wyjątkowym- znane są tkaniny jedwabne z motywami zoomorficznymi, ale  są to ptaki i smoki, natomiast analogiczne do występujących na tym zabytku jeszcze nie.

Datowanie: w publikacji podano datowanie całego cmentarzyska, brak informacji precyzujących dla omawianego obiektu. Cmentarzysko w Kałdusie st.1 ( w porównaniu ze st. 4, wcześniejszym) datowane jest zasadniczo na XII i 1 połowę XIII wieku, ale autorzy nie wykluczają początku jego użytkowania w 1 połowie XI wieku

Literatura: M. Grupa, Wyroby tekstylne (w:)seria Mons Sancti Laurenti, red. W. Chudziak, Wczesnośredniowieczne cmentarzysko szkieletowe w Kałdusie (st.1), s.141 i nn., rys.74 (schemat splotu), rys.76 (motyw), rys.77 (schemat tkania), rys.75 (fotografia, zbliżenie), Tabl. 39 (grób z wyposażeniem).

 

 

 

Krajka wełniana nr 1951/3247 barwy czerwonej została odkryta w trakcie badań wykopaliskowych na st. 1 w Gdańsku w słowiańskiej osadzie rybackiej. Pochodzi z 6 poziomu osadniczego datowanego na około 1180-1205 r. Wykonana została w splocie kombinowanym, płóciennym i rypsowym 2/2, z wełny dobrej jakości pochodzącej z owcy nie-wrzosówki (prawdopodobnie z typu fryzyjskiego lub Vagas). gęstość splotu to 28 nici na cm osnowy, 10 nici na cm wątku. Krajka ma szerokość około 2 cm.  Wyrób ten jest najprawdopodobniej importem, a technologicznie najbliższą analogia jest krajka z grobowca w Mammen w Danii.

Literatura: j.Kamińska, A.Nahlik, Włokiennictwo gdańskie w X-XIII wieku, Acta Archaeologica Universitatis Lodziensis, nr 6, 1958, opis m.in na stronach 98, 159, ryc. 17a, 17e.

Na stanowisku nr 1 w Gdańsku, na terenie słowiańskiej osady rybackiej, została odkryta krajka wełniana wykonana w splocie płóciennym, nr inw. 1950/2528. Zabytek pochodzi z XIII wieku. W publikacji brak bliższych danych.

Literatura: J.Kamińska, A.Nahlik, Włokiennictwo gdańskie w X-XIII wieku, Acta Archaeologica Universitatis Lodziensis, nr 6, 1958, ryc. 18

Badania słowiańskiej osady grodowej w Opolu- Ostrówku przyniosły odkrycie kilku krajek wełnianych. Krajka numer 162 wykonana została z trzech kolorów wełny- żółtej, czerwonej i czarnej. Jej szerokość to około 2,5 cm (na podstawie rysunku w publikacji), utkana została w splocie płóciennym najpewniej na miejscu. Krajka została znaleziona w warstwie D datowanej na 3 ćwierć XI wieku. Brak informacji na temat grubości przędzy.

Literatura: J.Maik, Tekstylia wczesnośredniowieczne z wykopalisk w Opolu, 1991, s.35 i nn, rys.49,50 

 

Krajka nr 373 z Opola OStrówka (osada słowiańska grodowa) pochodzi z warstwy datowanej na 1 połowę XII wieku. Na podstawie opisu w publikacji nie można wywnioskować, czy wykonano ja w splocie płóciennym czy rypsu. Brak tez skali pozwalającej określić szerokość. Wiadomo jedynie, że utkano ją najprawdopodobniej na miejscu, wykorzystując wełnę czarną i czerwoną. 

Literatura: J.Maik, Tekstylia wczesnośredniowieczne z wykopalisk w Opolu, 1991, s.53 i nn, rys.79 

 
   NOWOŻYTNOŚĆ
   OFERTA
   PRADZIEJE
   WCZESNE ŚREDNIOWIECZE
   TKANINY

Google-Pagerank.pl - Pozycjonowanie + SEO
 
Copyright ©2008 by strojesigrid
Kreator Stron www